عوامل موثر در سازگاری کودکان استثنایی

وامل موثر در سازگاری:

برای بالا بردن سازگاری کودک با محیط خوب است با عوامل موثر در سازگاری آشنا شویم ، با روند سازگاری راه حل‌هایی رضایت بخش به دست می‌آید. سازگاری واژه ای است برای توصیف تغییراتی که شخص متحمل می‌شود تا خود را با محیط انطباق دهد. سازگاری از هنگام تولد آغاز و در طول عمر بصورت جریان مداوم ادامه می‌یابد.

پاره‌ای از عوامل موثر بر سازگاری ارثی و ذاتی بوده و پاره ای دیگر محیطی هستند که به آنها اشاره می‌کنیم.

هوش: درجه‌ی هوش ذاتی، مقدار و کیفیت هدایت و کنترل رفتار را معین می‌کند. هر اندازه کودک باهوش تر باشد، بهتر می‌تواند رفتار خود را هدایت و کنترل کند، توانایی بیشتر وی در استدلال او را قادر می کند تا نتایج اعمال معینی را پیش بینی و بر اساس آن عمل کند و بدلیل فهم بیشتر او احتمال کمتری وجود دارد که برای رسیدن به مقصود به رفتارهای نامطلوب توسل حوید، عقب مانده های ذهنی نیز غالب می‌توانند رفتارهای اجتکاعی را فراگیرند اما نمی‌توانند در موقعیت‌های جدید استفاده کنند.

شکل ظاهری بدن: به دلیل واکنش‌های دبیران به ویژگی‌های جسمی مانند: ساخت بدن، خصوصیات چهره و بد شکلی‌های آشکار، شکل ظهاری بدن در تکوین تمایلات رفتاری عامل مهمی است. حتی در مواردی جزیی مانند بلندی بیش از اندازه‌ی قد ، وزن زیاد و … سبب می‌شود واکنش‌ها با مقداری اذیت یا مسخرگی همراه باشد. که باید چنین دیدگاه‌هایی اصلاح شوند.

طبع (مزاج) : گرایش های رفتاری تحت تاثیر عاملی که طبع نامیده می‌شود نیز قرار دارد. اما آنچه شواهد علمی نشان می‌دهد در واقع کارکرد غدد داخلی بدن است که احتمال می‌رود به طبع مربوط شود. هر چند تا به امروز اعمال تمام غدد بدن شناخته نشده‌اند ، اما ثابت شده است، اگر در غده‌های مختلف ناهماهنگی بوجود آید یا در کار آنها اختلالی پیش آید، روی شخصیت فرد اثر می‌گذارد.

تاثیر محیط: میان شرایط ناشی از عوامل ذاتی و شرایط محیطی – حالت‌ها و واکنش‌های دیگران – اثری متقابل و مداوم وجود دارد. هر گونه عدم تطابق با میزان های پذیرفته شده‌ی جامعه و واکنش‌های شحص را به دنبال دارد، برخی اوقات واکنش‌ها عبارتند از: مسخره کردن، کنجکاوی یا حساس همدردی. (اف. فیت، هالیس، 1369).

واکنش‌های افراد نزدیک به فرد معلول، معمولاً مراقبت بیش از اندازه و لوس کردن وی است. ترکیبی از واکنش‌های افراد جامعه در برابر فردی که از نظر روانی یا جسمی با میزان‌های اجتکاعی ناهمگونی دارد، در سازگاری وی نقش مهمی دارد.

راه‌های سازگاری: برای سازگاری این کودکان با محیط مکانیزهمهای مختلفی وجود دارد که به چند مورد اشاره می کنیم:

1 – والایش (sublimation) : جایگزین کردن یک خواسته یا انگیزه‌ی ناممکن با یک خوایته دست یافتنی.

2 – جبران (compen safion): کوشش برای جبران کمبودها یا محدودیت‌ها از طریق پرورش پاره‌ای استعداد و توانایی‌های خاص.

3 – هویت پذیری (identification): پذیرش آگاهانه یا ناآگاهانه‌ی حالت‌ها و رفتارهای دیگر فردی یا گروهی مورد پسند اجتماع.

4 – برون فکنی (prohection): سرزنش دیگران به سبب کمبودهای خود فرد.

5 – گریز (escape): سعی بر گریز از حقیقت با فرار از آن و پرداختن به خیا پردازی و وهم.

6 – توجیه (rationalization): جایگزین کردن عللی غیر از علل واقعی عمل.

7 – سرکوبی (repression): جلوگیری ناآگاهانه از خاطره‌های تلخ.

نتیجه‌گیری و جمع بندی و نکات مهم

با این بررسی کوتاه نتیجه می گیریم که درس تربیت بدنی علاوه بر این که در رشد سلامتی جسماتی و روانی دانش‌آموزان و تنظیم کار دستگاه‌های مختلف بدن و تنظیم کار قلب و عروق و رشد و تقویت و هماهنگی عضلات و رشد و تقویت اعتماد بنفس و ایجاد علاقه نسبت به درس و مدرسه و معلم و … نقش دارد بلکه کارگرهای بسیار مهم دیگری در تشخیص ناتوانی‌ها و معلولیت‌های کودکان استثنایی و ارائه‌ی راه حل‌ها و حرکات مناسب به آنها جهت بهبودی داشته و حتی استعدادهای ورزشی کودکان را نیز کشف می‌کند و باید بعد از مشخص شدن این ضعف ها در ورزش ، از راه‌های مختلفی مثل: معرفی به سازمانهای مربوطه، ارائه‌ی حرکات اصلاحی مناسب ، تقویت کننده‌ها، ایجاد اعتماد بنفس و روان درمانی و رفتار درمانی سعی در تقلیل و حذف نامناسب و ایجاد حالات مناسب کنیم.

چند نکته‌ی مهم:

- برنامه‌ی آموزشی انفرادی: هر گاه مشخث شود کودکی به برنامه‌های پرورشی ویژه نیاز دارد باید به وی برنامه‌ی آموزشی ویژه تدوین کرد.

- معافیت از تربیت بدنی: دانش آموزی باید در درس تربیت بدنی ثبت نام کند که شرکت در فعالیت‌های آن به سودش باشد.

- نیازهای ویژه بهداشتی و ایمنی معلولین: معلولین و این نوع کودکان به خاطر شرایط جسمی و روحی که دارند معمولاً نیازمند مسائل بهداشتی و امینی ویژه‌ای هستند و باید همیشه مسئولیت توجه خاصی به آنها داشته و از آنها حمایت کنند و مسئولیت‌‌هایی که از آن‌ها می خواهند متناسب با توانایی های جسمی و روانی آنها باشد.

- صفات معلم تربیت بدنی ویژه: این معلم باید آشنایی کافی به شرایط و نیازهای کودکان داشته باشد و شاید در میان مهمترین صفت مورد نیاز بلوغ عاطفی او باشد. علاوه برآن او باید به اصول و فنون روان شناسی و مشاوره تا حد ممکن وارد باشد و در مواردی که کاری از دست وی ساخته نباشد، کودک مورد نظر را با هماهنگی خانواده و مدرسه به سازمان‌ها و مراکز درمانی مربوط معرفی کند، او باید برنامه‌ی ویژه‌ای داشته و برای برنامه‌ی خود اهدافی تعیین کند

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:۱٤ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱٠/٤