اسکولیوز مادرزادی انحراف جانبی ستون فقرات به علت یک نقص مادرزادی در مهره ها است. شیوع آن حدود یک در هر ده هزار تولد است. بعضی از این بیماران نقص های دیگر مادرزادی مثل مشکلات کلیه یا مثانه هم دارند. اسکولیوز ستون مهره گرچه در زمان تولد وجود دارد ولی گاهی تا وقتی بچه به سنین نوجوانی برسد تشخیص داده نمیشود. اسکولیوز مادرزادی از بیماری های مهم استخوان و مفاصل بوده و وظیفه تشخیص و درمان های جراحی و غیر جراحی بیمار مبتلا، به عهده پزشک ارتوپد است.


اسکولیوز مادرزادی یا انحراف جانبی ستون فقرات چه انواعی دارد

 این نوع اسکولیوز انواعی دارد که عبارتند از

210 1
 اسکولیوز مادرزادی

   • تشکیل ناقص مهره Incomplete formation of vertebrae : در این نوع, وقت مهره در زمان جنینی در حال درست شدن است ممکن است قسمتی از یک یا چند مهره درست نشود. مهره درست شده یک نیمه مهره یا Hemivertebrae است. این مهره به جای اینکه به شکل استوانه باشد به شکل یگ گوه است. و در محل همین مهره گوه ای شکل ستون مهره قوس بر میدارد. شدت این قوس با افزایش سن بچه بیشتر میشود. این تغییرات گاهی در یک مهره و گاهی در چند مهره ایجاد میشود. وقتی در چند مهره ایجاد شده و جته مهره های گوه ای شکل در خلاف جهت یکدیگر است ممکت است اثر یکدیگر را خنثی کرده و انحراف جانبی در ستون فقرات ایجاد نشود.

210 2
   • نقص در جدا شدن مهره ها failure of separation of vertebrae :
در زمان جنینی ستون فقرات ابتدا به شکل یک میله یا استوانه دراز است که بعداً قطعه قطعه Segmentation شده و هر قطعه یک مهره را تشکیل میدهد. اگر این جدایش یا قطعه قطعه شدن به درستی صورت نگیرد ممکن است دو یا چند مهره از کنار به هم متصل باقی بمانند. این اتصال بین مهره ها موجب میشد بعد از تولد مهره های به هم چسبیده از یک طرف زشد کرده و از طرفی که به هم متصل شده اند رشد نکنند. در این صورت با رشد بچه بتدریج مهره قوس برداشته و قوس آن شدیدتر میشود.

   • مخلوطی از دو حالت بالا ممکن است با هم دیده شود که موجب بروز قوس های شدیدی در ستون فقرات میشود. این بیماران معمولاً نیاز به عمل جراحی در سال های اولیه عمرشان دارند.

   • قوس های جبرانی Compensatory curves : وقتی در یک محل از ستون فقرات قوس جانبی ایجاد میشود معمولا برای اینکه تعادل تنه و سر روی ستون مهره حفظ شود معمولا بدن یک قوس دیگر در بالا یا پایین قوس اولیه و در خلاف جهت آن درست میکند تا اثر آن را خنثی کند. به این قوس های ثانویه قوس های جانبی میگویند.


علائم اسکولیوز مادرزادی

 این نوع از اسکولیوز غالباً در حین معاینه ایکه در بدو تولد به توسط پزشک انجام میشود کشف میگردد. اسکولیوز درد ندارد پس اگر زود تشخیص داده نشود ممکن است به رشد خودش ادامه دهد تا اینکه در سنین بالاتر و حتی در نوجوانی تشخیص داده شود. علائم اسکولیوز ستون مهره در بچه ها عبارتست از

   • یک شانه بالاتر از شانه دیکر است. از پشت که نگاه میکنیم یک استخوان کتف برجسته تر از دیگری است.
   • دنده ها در یک طرف برجسته ترند.
   • خط کمر در دو طرف نامتقارن هستند.
   • یک طرف لگن بالاتر از طرف دیگر است.
   • بچه معمولاً بیشتر به یک طرفف خمیده است.


تشخیص انحراف جانبی مادرزادی ستون مهره

 
تست استاندارد تشخیصی برای معاینه این بیماران خم شدن به جلو است. وقتی بچه در حالت ایستاده به سمت جلو خم میشود پزشک معالج راحتتر عدم تقارن در دو طرف تنه را میبیند. پزشک ارتوپد از انواع روش های تصویربرداری مثل رادیوگرافی ساده، سی تی اسکن، ام آر آی و سونوگرافی برای تشخیص و بررسی وضعیت بیمار استفاده میکند.


درمان اسکولیوز مادرزادی ستون فقرات

 برای تعیین نوع درمان، پزشک ارتوپد به نوع اسکولیوز، شدت انحراف و وجود بیماری های همراه توجه میکند. اگر شدت قوس  ستون مهره کم باشد و پیشرفت نکند پزشک معمولاً فقط بیمار را تحت نظر میگیرد. هر 12-6 ماه یکبار از او عکس میگیرد و اگر دید بیماری پیشرفت میکند درمان مناسب را انجام میدهد وگرنه صبر میکند. فعالیت های بدنی شدت قوس ستون فقرات را افزایش نمیدهند و بچه میتواند آزادانه به فعالیت های بدنی روزانه و فعالیت های ورزشی و بازی بپردازد.
 بریس در درمان این نوع اسکولیوز معمولاً تاثیری ندارد واگر هم بکار رود برای کنترل قوس های جبرانی تشکیل شده است.
در بیمارانی که قوس ستون مهره آنها در حال افزایش است، قوس شدیدی دارند، تغییر شکل بزرگی در تنه دارند و در کسانی که به علت تغییر شکل ستون فقرات بر اثر فشار به ریشه های اعصاب دچار مشکلات عصبی شده اند پزشک جراح ارتوپد معمولاً تصمیم به جراحی میگیرد. انواع اعمال جراحی که برای این بیماران انجام میشوند عبارتند از :

210 3
 بیمار قبل بعد از جراحی

• جوش دادن مهره Spinal fusion : در این جراحی مهره هایی که مشکل دارند را به هم جوش میدهند تا بصورت یک مهره واحد درآیند و رشدشان متوقف شود.

• برداشتن مهره معیوب Hemivertebrae removal :
مهره ناقص برداشته شده و دو مهره دو طرف آن به هم جوش داده میشود.

• میله های دراز شونده Growing rod : میله هایی به مهره ها متصل میشود تا قوس کمر کم شود سپس هرچه بچه بزرگ تر میشود هر 8-6 ماه یک بار بیمار به اطاق عمل رفته و چون ستون فقرات درازتر شده است میله درازتری جایگزین میله قبلی میشود. در پایان بلوغ که رشد بیمار متوقف میشود میله دائمی گذاشته شده و مهره ها به هم جوش داده میشوند.


بازپروری بعد از جراحی

 معمولاً بیماران بعد از یک هفته از بیمارستان مرخص میشوند و ممکن است نیاز به پوشیدن بریس به مدت 4-3 ماه داشته باشند. بعد از بهبودی بیمار میتواند اغلب فعالیت های بدنی زا که قبل از جراحی انجام میداد انجام بدهدد.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:٠٧ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/٦/۳٠