آموزش آداب توالت به کودکان

 یکی از مشکلات رایج در کودکان کم توان ، تاخیر در یادگیری امور روز مره زندگی از جمله مهارتهای مربوط به نظافت شخصی و کنترل ادار و مدفوع است 0 در شرایط عادی انتظار داریم کودک در خلال سالهای دوم تا سوم با ارادی شدن کنترل روی اسفنکترهای مخصوص دفع ادرار یا مدفوع خود ، به تدریج کنترل را یاد بگیرند ولی طبیعتا این امر در کودکان کم توان  دچار تاخیر می شود  0   فرایند کنترل از یک سو مستلزم رشد یافتگی راه های عصبی و ساختارهای آنا تومیکی است و از سوی دیگر کودک باید آ گاهی و حساسیت لازم را به علایم درونی بدن خود ( فشار مثانه ) داشته باشد 0 همچنین شرایط محیطی نیز در این میان نقش بنیادی دارند 0در مورد کنترل ادرار و مدفوع در زمان خواب باید گفت که همان شرایطی که یادگیری عمل دفع روزانه را در زمان و مکان مناسب تسهیل می کنند، موجب نگهداری یا دفع متناسب د رخلال شب نیز می شوند 0با توجه به نکات ذکر شده بدیهی است که برای یادگیری کنترل ، کودک باید از یک پرسش و آمادگی ذهنی و بدنی برخوردار باشد تا بتوان آ‌موزش را برای وی شروع نمود 0در اینجا آموزش کنترل طی یک روند چهار مرحله ای مطرح شده است ولی قبل از شروع آموزش جهت آمادگی های مورد نیاز لازم است دو مرحله مقدماتی اجرا گردد 0الف) پیدا کردن ساعات تخلیه   قبل از اینکه به امر شرطی کردن یا آموزش کنترل بپردازید لازم است محدوده ساعاتی را که کودک ادرار خود را تخلیه میکند پیدا کنید 0برای این منظور  به مدت یک هفته هرروز پوشک کودک را با فاصله های نیم ساعته چک کنید و هر بار که خیس کرده بود ساعت مربوطه را در جدولی مانند جدول زیر ثبت کنید  

6 5 4 3 2 1  
            شنبه
            یکشنبه
            دوشنبه
            سه شنبه
            چهارشنبه
            پنجشنبه
            جمعه

 در پایان هفته تلاش کنید محدوده های ساعاتی را که کودک خیس کرده است را پیدا کند 0 برای مثال ممکن است کودک شما اکثرا یکبار بین ساعات 8و 9 و بار دیگر حدود ساعت 12 ادرار کرده باشد 0پس از پیدا کردن میانگین یا محدوده ساعت تخلیه می تواند آ‌موزش های خود را در این ساعات اجرا کنید0 ب) آماده شدن برای شروع آموزش 1) در ابتدا لباسی که به راحتی قابل پوشیدن و در آوردن باشد 0   2) لازم است کودک بتواند به راحتی روی توالت بنشیند و تقلا نکند ، برای سهولت کار می توانید از صندلی یا لگن بچه گانه مناسب استفاده کنید 03) زمانی که مکان توالت  مشخص شد، وبا توجه به محدوده  زمانی مشخص شده برای ادرار از دو تا سه ساعت قبل از آن جهت افزایش ادرار به وی نو شیدنی و یا میوه های آبدار زیادی بدهید 04) برای تقویت  کودک مقداری خوراکی و تنقلات مانند پفک ، آجیل و...آماده کنید 0 

 

مراحل آموزش

قدم اول :نشستن روی توالت : هدف این است که برای کودک روشن شود که ازوی چه انتظاری دارید و آن  اینکه در توالت ادرار کند 0کودک را روی توالت قرار دهید ( لازم است قبلا مایعات زیادی به وی داده باشید ) و او را تشویق به ادرار کردن کنید0 هر وقت ادرار کرد به وی پاداش دهید 01شاید این کار به مدت 2ساعت طئل بکشد و کودک باید در این مدت بدون لباس باشد 0 به یاد داشته باشید که هرچه قبلا به وی نوشیدنی بیشتری داده باشید احتمال اینکه ادرار کند بیشتر می شود0پس از دادن جایزه به وی اجازه دهید دستشویی را ترک و بازی کند و سپس دوباره در محدوده ساعت بعدی وی را به توالت برگردانید 0اگر کودک ادرار نکرد این بار برای خوب نشستن به وی جایزه دهید0 قدم دوم :ایجاد مهارتهای مربوط به توالت مستقل:‌هدف این است که خود کودک با هدف دستشویی کردن به توالت برود 0 در این مرحله نیز کودک باید بدون لباس باشد و روی یک صندلی نزدیک توالت بنشیند و اگر به دستشویی رفت و ادرار کرد به وی پاداش دهید 0 ( پاداش باید هنگامی باشد که در توالت است ) وقتی کودک از دستشویی برگشت صندلی وی را کمی دورتر و روی صندلی اسباب بازی و سرگرمی قرار دهید 0اگر کودک بعد از 5 دقیقه ادرار نکرد ، به خاطر خوب نشستن به وی جایزه دهید0اگر کودک روی صندلی ادرار کرد او را مجبور به اجرای روند اصلاحی زیر نمائید:1) اورا مجبور به برداشتن دستمال کنید 0 2) از وی بخواهید لباس و صندلی را پاک کند03) وی را مجبور کنید دوش بگیرد 0 بهتر است آب خیلی سرد باشد تا احساس نا خوشایندی داشته باشد 04)‌برای یک زمان 5 دقیقه ای پاداش نگیرد 05) او را به دستشوئی برگردانید و بخواهید روی توالت بنشیند تا زمانی که ادرار کند0  قدم سوم: افزایش مهارتهای توالت : هدف این مرحله برای کودک این است که بتدریج یاد بگیرد هر وقت دور از دستشوئی است به سمت آن رفتهد ، لباسهایش را درآورد و در توالت ادرار کند 0پس از دوبار موفقیت کودک صندلی را کمی دورتر و تکه های لباس را بیشتر کنید0 هر بار که ادرار کرد به وی پاداش دهید این پاداش باید زمانی باشد که هنوز روی کاسه توالت است0به وی یک استراحت کوتاه دهید و وقتی که بر گشت صندلی وی را کمی دورتر و یک تکه لباس اضافه نمایید0 اگر کودک بعد از 5 دقیقه ادرار نکرد ، برای ادامه نشستن روی صندلی به وی پاداش دهید 0اگر در شورت ادرار کرد او را وادار کنید به اجرای مرحته اصلاحی که در قدم دو ذکر شده نمائید0 صندلی را کمی نزدیکتر و یک تکه از لباس ها را کم کنید 0 شما باید مرحله 3 را آنقدر ادامه دهید تا کودک بتواند با موفقیت از صندلی بلند شود ،‌به دستشویی برود ، لباسهایش را در آورد و روی توالت بنشیند 0 وقتی کودک کاملا به مرحله 3 مسلط شد وارد مرحله 4 ( تثبیت)  شوید0 قدم 4 : تثبیت: در این مرحله هر 15تا 30 دقیقه یکبار شورت کودک را چک کنید و از وی سئوال کنید ( خشکی؟ )  می توانید به او آموزش دهید که برای پاسخ دادن خودش به شورتش دست بزند و خیسی آنرا احساس کند،‌اگر کودک خشک بود او را تشویق کنید ،‌ببوسید و به وی خوراکی بدهید0 و اگر کودک خیس بود بگوئید ( بد ، شورتت خیس شده ) و او را مجبور کنید مراحل اصلاحی را اجرا کند  سپس به مرحله 3 بر گردید و آنرا تا آنجا ادامه دهید که کودک از صندلی بلند شود و به دستشویی برود 0اگر کودک در مرحله 4 با موفقیت و به شکل مستقل ادرار کرد به وی پاداش بیشتری بدهید و به تدریج فاصله بین چک کردنها تا جایی زیاد کنید که دیگر نیازی به چک کردن نباشد 0وقتی که کودک چک کرد از وی چه انتظاری دارید ، به تدریج کمک های فیزیکی خود را کم و همچنین دوره های تقویت را کمی طولانی تر کنید تا در نهایت سر نخ های کلامی نیز کمتر گردند 0 بعد از اینکه با یک برنامه فشرده به مدت 2 تا 3 روز کار کردید ، به یک برنامه عادی تری برگردید :1) چک کردن پوشک یا مرحله پوشک خشک را قبل یا بعد از غذا و یا قبل از خواب ویا در زمان هایی که می دانید احتمال داشتن ا درار بیشتر است ، اجرا کنید 02) اگر کودک مجددا در شلوارش ادرار کرد ، طبق معمول به مرحله اصلاح برگردید 03) استفاده از پوشک را ادامه ندهید 0 توجه : به خاطر داشته باشید که روند آموزشی بالا نوعی برنامه شکل دهی رفتار و زنجیره سازی است که از روشهای شناخته شده رفتار درمانی می باشد 0برای موفقیت در این امر لازم است از یک سو صبر و حوصله زیاد داشته باشید و از سوی دیگر دقت در جزئیات ورعایت نکات ارایه شده به همان شکل مورد نظر ، ضروری است

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۱:٤٧ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/۱۱/٩